فروش اقساطی در یک نگاه

فروش اقساطی

بیع : خرید وفروش                       ثمن : مال ، وجه               مبیع : مال ، کالا                        ذمّه : کفالت ، ضمانت .

بیع : عبارت است از اینکه شخصی (فروشنده) در مقابل مالی(ثمن) که از دیگری (خریدار) می گیرد مال خود(مبیع)را  به دیگری تملیک کند و او نیز به تملیک خود در آورد.

 

فروش اقساطی:

 عبارت است از واگذاری عین به بهای معلوم به غیر به ترتیبی که تمام یا قسمتی از بهای مزبور به اقساط مساوی یا غیر مساوی در سر رسید یا سر رسیدهای معینی دریافت گردد.

{ مجوز بانکها جهت انجام معاملات فروش اقساطی ماده10 و 11و بند الف ماده 13 قانون عملیات بانکی بدون ربا می باشد}

با توجه به قانون عملیان بانکی بدون ربا ، فر وش اقساطی را می توان به سه دسته تقسیم کرد:

 

الف - فروش اقساطی مواد اولیه، لوازم یدکی و ابزار کار:

 

بانک ها به منظور ایجاد تسهیلات لازم جهت تامین سرمایه در گردش واحدهای تولیدی، اعم از اینکه واحد تولیدی متعلق به شخص حقیقی و یا حقوقی باشد، مواد اولیه، لوازم یدکی و ابزارکار مصرفی  و سایر  نیازهای مورد احتیاج  این واحدها را منحصراً بنا به درخواست کتبی و تعهد متقاضیان ، مبنی بر خرید و مصرف عوامل مذکور ، طبق ضوابط خریداری و به صورت اقساطی به متقاضی به فروش می رساند.

مواد اولیه: عبارت است از هر نوع مواد خام، نیمه ساخته، ساخته شده واسطه ای و مواد بسته بندی که در تولید یک محصول معین به کار می روند.

لوازم یدکی: قطعات و وسایلی که برای جایگزینی قسمتی از ماشین آلات تولیدی به کار می رود.

ابزار کار: ادوات و وسایلی که عمر مفید آنها حدود یک سال است و با دست غیر مجهز قابل حمل بوده و به عنوان وسایل کمکی در تولید به کار گرفته می شوند.

 شرایط و مقررات اعطای تسهیلات فروش اقساطی

                                  مواد اولیه، لوازم یدکی و ابزار کار:

 

1-              دریافت تقاضا و تعهد کتبی متقاضی مبنی بر خرید مواد اولیه، لوازم یدکی و ابزار کار توسط بانک .

*در تقاضای مشتری باید نوع، مقدار، مشخصات، فروشنده، قیمت و شرایط پرداخت و تحویل اموال مورد درخواست تعیین شده باشد. هچنین مشتری باید مسؤولیت مستقیم هرگونه فسادی در جریان معامله و هر نقص واشکالی در کیفیت و کمیت کالا را به عهده گیرد.

2-  اطمینان از برگشت اصل منابع و سود متعلقه در طول مدت قرارداد و تناسب میزان مواد اولیه مورد تقاضا با حجم یک دوره تولید واحد تولیدی و  می باشد.

*منظور از دوره تولید؛ مدت زمان لازم برای طی مراحل مختلف تولید،فروش و برگشت وجه اقلام مورد معامله می باشد.

3-  قیمت فروش اقساطی کالاهای فوق باتوجه به قیمت تمام شده و سود بانک تعیین می گردد .

 

4-  مدت وصول قیمت فروش اقساطی اموال و کالاهای موضوع این دستورالعمل نباید از یک دوره تولیدو یا حداکثر از یک سال تجاوز نماید.

5-  اخذ وثایق و تضمینات قابل قبول به میزان مطالبات بانک از متقاضی ضروری است.

*در فروش افساطی مسکن ششدانگ واحد مسکونی تا وصول کلیه مطالبات بانک به عنوان وثیقه گرفته می شود.

6- بانکها می باید ترتیبی اتخاذ نمایند تا عنداللزوم اموال موضوع فروش اقساطی در طول مدت اجرای قراردادهای مربوط حداقل به میزان مانده طلب بانک به نفع بانک بیمه شود.

7- بانکها مکلفند در قراردادهای منعقده فروش اقساطی قید نمایند که قراردادمذکور،براساس توافق طرفین، در حکم اسناد لازم الاجراء و تابع آیین نامه اجرایی اسناد رسمی می باشد.

*نرخ سود این قرارداد متناسب با بخش فعالیت متقاضی متغیر می باشد.

*شرط اساسی عقد قرارداد قروش اقساطی: موجود و آماده تحویل بودن اموال مورد معامله است.

*بانک معمولاً فقط بهای کالای خریداری شده و یا بهای اسناد وارداتی کالا(ارزش سیف)را پرداخت می نماید و مابقی هزینه ها به عهده متقاضی است.

*در معاملات فروش اقساطی اعلام قیمت فروش نقدی و نسیه به خریدار الزامی می باشد.

ب: فروش اقساطی وسایل تولید، ماشین آلات، وسایل حمل و نقل، کالای مصزفی ساخت داخل و تأسیسات

 

به منظور ایجاد تسهیلات لازم جهت گسترش امور صنعت و معدن ، کشاورزی و خدمات، بانک می تواند اموال منقول را بنابر درخواست متقاضی و تعهد او مبنی بر خرید و مصرف و یا استفاده مستقیم مال و یا اموال مورد درخواست ، خریداری نموده و با اخذ تأمین به صورت اقساطی به مشتری بفروشد.

*اموال موضوع این نوع تسهیلات شامل وسایل تولید،ماشین آلات و تأسیساتی می باشد که عمر مفید آنها بیش از یکسال باشد.

وسایل تولید: تجهیزاتی که از آنها در تولید انواع محصولات استفاده می شود.

ماشین آلات: دستگاهها و ابزاری که به وسیله نیروی محرکه کار می کنند.

تأسیسات: وسایلی که برای استفاده مطلوب از ماشین آلات و یا انجام فعالیتهای خدماتی مورد نیاز می باشند.

 

شرایط و مقررات اعطای تسهیلات فروش اقساطی

                   وسایل تولید، ماشین آلات، وسایل حمل و نقل، کالای مصزفی ساخت داخل و تأسیسات

*کلیه شرایط مربوط به فروش اقساطی مواد اولیه، لوازم یدکی و ابزار کار عیناً در این معاملات لحاظ می شود.

8- مدت وصول قیمت فروش اقساطی وسایل تولید، ماشین آلات، وسایل حمل و نقل، کالای مصزفی ساخت داخل و تأسیسات نباید از طول عمر مفید اموال مذکور بیشتر باشد.

9-فروش افساطی وسایل تولید، ماشین آلات، وسایل حمل و نقل، کالای مصزفی ساخت داخل و تأسیسات جهت طرحهای تولیدی کشاورزی،صنعتی،معدنی،و خدمات در صورت موجه بودن طرح از لحاظ فنی،مالی و اقتصادی اعطا می گردد.

10-           در معاملات فروش اقساطی وسایل تولید، ماشین آلات، وسایل حمل و نقل، کالای مصزفی ساخت داخل و تأسیسات دریافت حداقل پیش پرداخت نقدی الزامی است.

*کشاورزی10% - صنعت و معدن15% - خدمات20ََََََََََََ%

11- به منظور حصول اطمینان از حسن اجرای قرارداد و وصول مطالبات،اموال موضوع این معاملات می باید در وثیقه بانک قرار گیرد .

*نظر به لازم الاجرا بودن قراردادهای فروش اقساطی  وسایل تولید، ماشین آلات، وسایل حمل و نقل، کالای مصزفی ساخت داخل و تأسیسات ،امضای قراردادهای مزبور به منزله ترهین اموال مورد معامله محسوب شده و نیازی به انجام تشریفات خاص نمی باشد مگر در موارد استثنا شده در قانون جاری.

 

ج: فروش اقساطی مسکن

بانکها می توانند به منظور ایجاد تسهیلات لازم جهت گسترش امر مسکن ، واحدهای مسکونی ارزان قیمت را که مستقیماً یا از طریق اعطای هر یک از انواع تسهیلات بانکی توسط آنها احداث شده باشد؛ منحصراً بنا به در خواست کتبی و تعهد متقاضیان مبنی بر خرید اینگونه واحدها، به صورت اقساطی به آنان، به فروش رساند.

شرایط و مقررات اعطای تسهیلات فروش اقساطی

                   وسایل تولید، ماشین آلات، وسایل حمل و نقل، کالای مصزفی ساخت داخل و تأسیسات

*کلیه ضوابط عمومی معاملات فروش اقساطی عیناً در این معاملات لحاظ می شود.

 

12-          بانکها مکلفند قبل از انعقاد قرارداد فروش اقساطی مسکن، مبلغی از متقاضیان واحدهای مسکونی به عنوان پیش دریافت نقداً دریافت نمایند.

13-          وصول قیمت فروش اقساطی واحدهای مسکونی توسط بانکها به اقساط مساوی، در سررسید های معین، صورت خواهد گرفت.

14-           حداقل یا حداکثر نرخ سود واگذاری واحد های مسکونی توسط شورای پول و اعتبار تعیین می گردد.

 

 

ویژگیهای فروش اقساطی

*                 فروش اقساطی جزو عقود لازم و تابع احکام و مقررات مربوط به عقود لازم می باشد.

*                 از نظر ماهیت حقوقی، براساس ماده344قانون مدنی ؛عقد بیع قابل فسخ نیست از این رو قرارداد فروش اقساطی ماهیتاً قراردادی است لازم الاجراء.

*                 در معاملات فروش اقساطی، تمدید سررسید قرارداد مجاز نبوده و اقساط مقرر می باید طبق قرارداد وصول شود.

*                 در معاملات فروش اقساطی نقش بانک بع عنوان « واسطه وجوه بودن» باید محفوظ بماند.

*                 فروش اقساطی منوط به اینکه در کدام بخش استفاده بشود از لحاظ زمان به کوتاه مدت ، میان مدت و بلندمدت تقسیم می شود.

نحوه تعیین سود معاملات فروش اقساطی

الف: وصول یک قسط درپایان مدت قرارداد

مدت * نرخ* (پیش پرداخت مشتری- قیمت تمام شده اموال خریداری )  =  سود فرو ش اقساطی

                                                                                         واحد زمان * 100

                                ب: به صورت مساوی و متوالی

                                         (1+ تعداداقساط)* نرخ *(پیش پرداخت مشتری قیمت تمام شده اموال)  = سود مدت فروش اقساطی

                                                                                          تعداد اقساط در سال* 2 *100

                                  ج: وصول اقساط پس از یک دوره انتظار و به صورت مساوی

                                       از فرمول الف سود دوره انتظار و از فرمول ب سود دوره بازپرداخت را محاسبه می کنیم؛ مجموع سود این            

                                       دو قسمت سود کل فروش اقساطی را تشکیل خواهد داد.

                                       د: وصول اقساط به صورت ناهماهنگ(مثلاً 3یا4یا6ماهه)

                                        با استفاده از فرمول الف سود هر قسط را به صورت مجزا محاسبه می کنیم و مجموع این سودها، سود فروش 

                                        اقساطی را تشکیل می دهد.

*قابل توجه است که مبلغ پیش پرداخت مشتری، در محاسبه سود منظور نخواهد شد.

 نحوه محاسبه سود اقساط یک دوره مالی:

براساس بخشنامه بانک مرکزی چنانچه مبلغ قراردادفروش اقساطی در فواصل زمانی مشخص و مساوی تقسیط شده باشد، با استفاده از فرمول ذیل سود مربوط به یک دوره مالی، به طور یکجا محاسبه می گردد.

A= C   *                 r                 .       

                1 -         1       .

                          (1 +r) n       

 

A  : مبلغ هر قسط

C  : اصل مبلغ تسهیلات

r  : نرخ تسهیلات(هرماه)

n  : تعداد اقساط

تعیین قیمت فروش اموال و مبلغ هر قسط:

سود دوران بازپرداخت اقساط + قیمت تمام شده اموال = قیمت فروش

             قیمت فروش                .  = مبلغ هر قسط

تعداد اقساط در طول مدت قرارداد

 

 

 

عملیات حسابداری فروش اقساطی:

1: ثبت قرارداد       2:  وثایق و تضمینات

                                                        بد: صندوق/ ح مشتری                                                                        

3: پیش پرداخت فروش اقساطی:                                                                           

                                                       بس: ح پیش پرداخت مشتریان- فروش اقساطی

 

                                        بد: طرف ح تعهدات بانک بابت فروش اقساطی(مبلغ باقیمانده اموال)

4: ثبت تعهدات بانک:

                                         بس: ح تعهدات بانک بابت فروش اقساطی  (مبلغ باقیمانده اموال)

 

                               بد: ح اموال فروش اقساطی (به مبلغ کل)

5: خرید اموال:                                                                                     * تسویه حساب تعهدات بانک به مبلغ پرداخت شده و عکس مرحله 4                       

                                    بس: ح چکهای پرداختنی

 

                             بد: ح تسهیلات اعطایی- فروش افساطی( به قیمت فروش)

6: اعطای وام:                بس: حساب اموال فروش اقساطی ( به قیمت تمام شده)

                                     بس: ح درآمد سالهای آینده (مابه التفاوت فروش و قیمت تمام شده)

 

 

                                                                 بد: ح پیش پرداخت مشتریان-فروش اقساطی (به مبلغ پیش پرداخت)              

7:تعدیل پیش پرداخت فروش اقساطی:

                                                                        بس: حساب تسهیلات اعطایی- فروش اقساطی (به مبلغ پیش پرداخت)

 

                                بد: صندوق/ ح مشتری

8: دریافت قسط:

                                   بس: ح تسهیلات اعطایی فروش اقساطی

در صورت تأخیر در وصول قسط، خسارت تأخیر تأدیه دریافت و به حساب درآمد بانک منظور می شود.

و در صورت عدم وصول طبق ضوابط و شرایط خاص به حساب مطالبات سررسید گذشته و سپس به حساب مطالبات معوق- فروش اقساطی منظور می گردد..

 

9: تعدیل حساب درآمد سالهای آینده در پایان هر دوره مالی بر اساس روش تعهدی:

 

                                                      1        بد: ح صندوق

                                                                   بس:ح تسهیلات اعطایی- فروش اقساطی

الف: سررسید اقساط در پایان هر ماه 

                                                      2          ب: ح سود سالهای آینده تسهیلات

                                                                         بس : حساب سود دریافتی تسهیلات

 

 

                                                                                                      

                                                                                            3        بد: ح سود سالهای آینده تسهیلات ( به میزان سود مربوط به سال جاری آن قسط)

                                                                                                                بس: ح سود دریافتی تسهیلات ( به میزان سود مربوط به سال جاری آن قسط)

ب: سررسید ماه در خلال ماه(بخشی از سررسید در سال آینده)

                                                                                            4        بد: ح سود دریافتنی تسهیلات تسهیلات-  فروش اقساطی ( به میزان سود مربوط به سال جاری آن قسط)

                                                                                                       بس: ح تسهیلات اعطایی- فروش اقساطی ( به میزان سود مربوط به سال جاری آن قسط)

                                                                           

                                                                   5      بد: ح صندوق

                                                                                 بس: ح سود دریافتی تسهیلات فروش اقساطی (به میزان سود دریافتی مندرج در بند4فوق)

                                                                                 بس: ح تسهیلات اعطایی فروش اقساطی  ( به میزان مابه التفاوت مبلغ قسط دریافتی و مبلغ سود دریافتی فوق) 

حالت اول : در صورتی که قسط وصول شود

                                                             6      بد: ح سود سالهای آینده تسهیلات (به میزان سود مربوط به سال جدید آن قسط)

                                                                               بس :ح سود دریافتی تسهیلات (به میزان سود مربوط به سال جدید آن قسط)  

 

 

 

 

                                                                 

                                                             7         بد: ح مطالبات سررسید گذشته تسهیلات (به میزان مبالغ اقساط تاخیر شده)

                                                                             بس: حساب تسهیلات اعطایی- فروش اقساطی (به میزان مبالغ اقساط تاخیرشده و بدون سود دریافتی در بند4)

                                                                              بس: ح سود دریافتی تسهیلات- فروش اقساطی ( به میزان سود دریافتی در بند4)

                                                             8          بد: حساب سودسالهای آینده تسهیلات (به میزان سود مربوط به اقساط تأخیری در سال جدید)

حالت دوم: در صورت عدم وصول قسط                   بس: به میزان سود مربوط به اقساط تأخیری در سال جدید)   

                                                                                                  {چنانچه پس از انتقال به مطالبات سررسید گذشته وصول شود. }    

                                                             9        بد: ح صندوق                                ( به میزان مبالغ جمع اقساط تأخیر شده دریافتی)     

                                                                              بس: ح مطالبات سررسید گذشته تسهیلات ( به میزان مبالغ جمع اقساط تأخیر شده دریافتی)     

                                                           10        بد:  ح سود معوق تسهیلات             ( به میزان سود مربوط به اقساط تأخیری سال جدید)

                                                                               بس: ح سود دریافتی تسهیلات  ( به میزان سود مربوط به اقساط تأخیری سال جدید)

10

: پس از ایقای کامل تعهدات خریدار طبق مفاد قرارداد و وصول کلیه مطالبات بانک بابت معامله فروش اقساطی وثایق مورد رهن بانک  فک و تضمینات مسترد می شود. اسناد برگشت عکس موارد 1و 2 ثبت می شود.

 

 

 

 

 

 

 

 

 

  
نویسنده : A.Rasool Darroudi ; ساعت ٥:٤۳ ‎ق.ظ روز ۱۳۸۸/٩/٢۳